Chữa cháy pin lithium-ion: Bình xách tay có dập được thermal runaway không?
Cháy pin lithium-ion khác đám cháy thông thường vì phản ứng sinh nhiệt có thể tiếp tục bên trong cell và gây tái cháy. Bài viết giải thích giới hạn của bình xách tay, vai trò của làm mát và cách xử lý an toàn.
Pin lithium-ion có mặt trong điện thoại, máy tính, xe điện, dụng cụ cầm tay và hệ thống lưu trữ năng lượng. Khi cell bị hư hỏng, sạc sai hoặc quá nhiệt, pin có thể bước vào thermal runaway: nhiệt độ tăng mất kiểm soát, khí dễ cháy thoát ra và phản ứng lan sang các cell bên cạnh. Vì nguồn nhiệt nằm bên trong cụm pin, việc làm tắt ngọn lửa nhìn thấy chưa có nghĩa sự cố đã kết thúc.
Dấu hiệu phải rời khỏi khu vực
- Pin phồng, nứt, nóng nhanh hoặc đổi màu.
- Có tiếng xì, lách tách, mùi dung môi hoặc khói trắng.
- Khí phụt mạnh, xuất hiện tia lửa hoặc nhiều cell bắt đầu nóng theo dây chuyền.
Khi có các dấu hiệu này, hãy ngắt nguồn nếu có thể thực hiện từ vị trí an toàn, cảnh báo mọi người, rời khỏi khu vực và gọi 114. Không cầm, đá hoặc mang viên pin đang nóng, đang xì khí ra ngoài vì pin có thể phụt lửa hay phát nổ trên đường di chuyển.
Bình chữa cháy xách tay làm được gì?
Bình bột ABC có thể khống chế vật liệu xung quanh đang cháy và dập ngọn lửa ban đầu. CO₂ có thể làm tắt một số ngọn lửa bề mặt nhưng khả năng làm mát thấp, khí nhanh khuếch tán và có nguy cơ ngạt trong không gian kín. Các bình được quảng cáo dành cho pin lithium-ion thường sử dụng tác nhân gốc nước, water mist hoặc phụ gia nhằm tăng làm mát. Tuy nhiên, tên thương mại không phải bằng chứng rằng bình sẽ chặn được thermal runaway trong mọi kích thước pin.
Tài liệu của US Fire Administration và UL đều nhấn mạnh yêu cầu làm mát, theo dõi nguy cơ tái cháy và đánh giá theo quy mô cụm pin. Khi thermal runaway đã phát triển, bình xách tay có thể không đưa đủ tác nhân đến các cell nằm sâu bên trong. Với xe điện, kho pin hoặc hệ thống lưu trữ năng lượng, cần phương án chuyên dụng, khoảng cách an toàn và lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp.
Không nhầm pin lithium-ion với kim loại lithium
Pin lithium-ion phổ biến không được xử lý giống một đám cháy kim loại lithium loại D. Bình bột loại D chỉ dùng cho kim loại cháy cụ thể theo nhãn của tác nhân; không nên tự suy luận rằng có chữ lithium thì phải dùng bình loại D. Việc chọn phương tiện phải dựa trên hướng dẫn của nhà sản xuất pin, đánh giá nguy cơ và chứng nhận thử nghiệm của bình.
Checklist khi trang bị cho cơ sở
- Thống kê loại pin, dung lượng, số lượng và vị trí sạc.
- Kiểm tra tài liệu an toàn và hướng dẫn ứng phó của nhà sản xuất.
- Chọn bình có công bố phạm vi sử dụng và kết quả thử phù hợp, không chỉ dựa vào quảng cáo.
- Bổ sung phát hiện sớm, ngắt điện, cách ly, thông gió và theo dõi nhiệt sau sự cố.
- Huấn luyện rõ điều kiện được phép dùng bình và thời điểm phải sơ tán ngay.
Tư vấn từ PCCC An Nhiên về Chữa cháy pin lithium-ion: Bình xách tay có dập được thermal runaway không
Khi cần kiểm tra chữa cháy pin lithium-ion: Bình xách tay có dập được thermal runaway không, khách hàng nên đối chiếu với hiện trạng sử dụng thực tế. PCCC An Nhiên cung cấp thiết bị và dịch vụ kiểm tra, lắp đặt, bảo trì theo nhu cầu thực tế; việc lựa chọn cần dựa trên loại nguy cơ và điều kiện công trình. Xem thiết bị PCCC.
Nguồn kỹ thuật tham khảo: US Fire Administration và UL Solutions. Nội dung không thay thế phương án ứng phó do người có chuyên môn lập cho từng cơ sở.